Bağlama seçimi yaparken kısa sap ve uzun sap ayrımı birçok tecrübesiz kişiyi kararsızlığa sürüklüyor.

Bağlama Satın Alırken: Kısa-Uzun Sap Farkı

Bağlama Seçimi Nasıl Yapılmalı?

Daha önceki yazımda bağlama çalmaya başlarken neler yapılabileceğine ve kurs seçimine dair kendi tecrübelerimi aktarmış ve önerilerde bulunmuştum: Bağlama Çalmaya Başlarken: Kurs ve Sonrası

Bu yazımda bağlama çalmanın en önemli noktalarından birisi olan bağlama seçimi ve bağlama satın almak konusunda bazı tecrübelerimi paylaşmak istiyorum.

Bağlamalar, yöreye ve geleneğe bağlı olarak pek çok ad ve çeşit taşısalar da, kurslarda verilen eğitim genel olarak ikiye ayrılır: uzun sap ve kısa sap. İkisi de aynı amaca hizmet etmesine rağmen, aralarında bazı farklılıklar bulunmakta:

1-     Uzun sapta “tavır” adı verilen çalma şekilleri çalınırken, kısa sapta böyle bir imkan yoktur, çünkü klavye yapısı uymamaktadır. Bu yüzden, temel bağlama eğitimini aldıktan sonra tavırlara geçmek isteyenlerin zorluk çekmemesi ve öncesinde de hem klavyeye, hem de tezeneye aşina olmaları açısından uzun sapı tercih etmesi gerekmekte.

2-     Kısa sapta çoğu parça için elinizin harcayacağı çaba azdır, kullanacağınız çoğu nota üst üste bulunmaktadır. Popüler olmasının da bir sebebinin bu olduğunu düşünüyorum. Uzun sap bağlamada ise alt telin daha fazla kullanılmasından ötürü sap üzerinde sol el daha faal olmak zorundadır.

Kısa sap çalış örneği için buraya, uzun sap tavır örneği için ise buraya tıklayarak ufak bir karşılaştırma yapmanız mümkün.

3-     Deyiş, semah gibi türlerin bazı bölümleri tamamen akordan oluştuğu için kısa sapla eşlik etmek daha kolaydır. Bu tarz eserlerin seslendirilmesinde bu türü daha çok görmemizin sebebi de budur. Uzun sapta bu türler çalınamaz mı? Elbette ki çalınabilir, ancak geçişler, akorların oturması gibi meselelerin oturması diğerine nazaran biraz daha uzun sürmekte.

4-     Uzun sapın -tahmin edilebileceği gibi- oktavı daha fazladır ve söyleyen kişiyle ses uyumunu, çalınacak oktavı ayarlama seçenekleri bulunmaktadır. İstendiği takdirde sapa takılacak bir gitar kelepçesi ile kısa sap formuna rahatlıkla getirilebilir. Kısa sap ise herkesin ses tonuna uyabilecek oktavlara sahip değildir, çoğu akort şekli ortalamaya göre ayarlanmıştır.

5-     Uzun sap bağlamayı çalan kişi kısa sap bağlamayı eline aldığınca kısa bir alışma sürecinin ardından kolaylıkla uyum sağlayabilir. Ancak çalışmaya kısa sap bağlamayla başlayıp sonrasunda uzun sapa geçmek isteyenler kolay kolay uyum sağlayamaz, öğrenilmesi gereken bazı teknikleri sıfırdan almak zorunda kalır.

6-     Kısa sapın taşınması ve barındırılması kolaydır, tekne boyu da küçükse sorunsuz bir şekilde istediğiniz yere taşıyabilirsiniz. Çoğu uzun sap bağlamanın ise tekne boyu, sapla orantılı olarak daha büyük olduğu için seyyar bir şekilde taşımak daha zahmetlidir.

Kursa başlamadan önce uzun sap-kısa sap ayrımına ben de düşmüş, bilinçsizce verdiğim bir karardan ötürü başlangıçta kısa sap bağlama eğitimi veren bir kursa kaydolmuştum. Ancak burada verilen eğitimin yetersiz olduğunu ve beni geliştiremeyeceğini düşündüğümden daha elime bağlamayı dahi almadan, notaları ve usulleri öğrendiğimiz bir ayın sonunda kurstan ayrılarak, uzun sap bağlama eğitimine başladım. İmkanlarının daha geniş olması ve daha uzun bir geleneği barındırması sebebiyle, özel bir sebebiniz olmadığı sürece uzun sap bağlamayla başlamanızı tavsiye ediyorum.

Cura Nedir? Hangi Alanlarda Kullanılır?

Bağlama ailesinin en küçük ve en ince sesi veren üyesi olan curaya bir örnek.
Bağlama ailesinin en küçük ve en ince sesi veren üyesi olan curaya bir örnek.

Bu ayrım arasında yer vermediğim curaya ise ayrı bir başlık açmak istedim. Cura, uzun sap ve kısa sap bağlamadan çok daha küçük bir tekneye ve sapa sahip, tınısı ve oktavları da buna bağlı olarak çok daha ince olan bir saz türü. Çalması ve çıkardığı tınıyı duymak da oldukça keyifli diyebilirim. Yine önerim, üstte belirttiğim iki türden biri konusunda eğitim almanızın ardından bu teknikleri curaya da uygulamanız.

Tüm türlerimizin anlatımını bitirirken, sizi daha önce görmemiş olabileceğiniz bir enstrumanla tanıştırmak istiyorum: Yaren! Özay Gönlüm isimli halk müziği sanatçımızın icadı olan bu enstruman, kısa sap, uzun sap bağlamayı ve curayı barındırıyor. Enstrumanın  yapılışının, isminin konuşunun hikayesini ve çalınışından kısa bir örneği aşağıda izleyebilirsiniz:

Benzer yazılar için:

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>